Οι καταβολές του El Greco στο Ωνάσειο Πολιτιστικό Κέντρο στην Νέα Υόρκη

Το Ωνάσειο Πολιτιστικό Κέντρο, παρουσιάζει μοναδικές κρητικές εικόνες του 15ου και 16ου αιώνα, συμπεριλαμβανομένων πρώιμων έργων του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου, στην έκθεση Οι καταβολές του El Greco: η ζωγραφική εικόνων στη Βενετοκρατούμενη Κρήτη.
Η έκθεση θα διαρκέσει έως τις 27 Φεβρουαρίου 2010.
Εξετάζοντας το πλέγμα των βυζαντινών και ιταλικών στοιχείων που χαρακτηρίζουν τις δημιουργίες των εργαστηρίων ζωγραφικής στη βενετοκρατούμενη Κρήτη του 15ου και 16ου αιώνα – το περιβάλλον στο οποίο ανδρώθηκε καλλιτεχνικά ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος – η έκθεση του Ωνασείου είναι η πρώτη που επικεντρώνεται στην εξέλιξη της πολύπλευρης σχέσης των Κρητικών ζωγράφων με τη δυτική τέχνη, κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου.
Η έκθεση Οι καταβολές του El Greco: η ζωγραφική εικόνων στη βενετοκρατούμενη Κρήτη, την επιμέλεια της οποίας έχει αναλάβει η Δρ. Αναστασία Δρανδάκη, Επιμελήτρια της Βυζαντινής Συλλογής του Μουσείου Μπενάκη στην Αθήνα, παρουσιάζει 46 εξαιρετικές εικόνες από μουσεία και ιδιωτικές συλλογές στην Ελλάδα, την Ευρώπη, τις Η.Π.Α. και τον Καναδά, πολλές από τις οποίες θα ταξιδέψουν για πρώτη φορά στις Η.Π.Α. για τις ανάγκες της έκθεσης. Σύμφωνα με την Δρα. Δρανδάκη, «Οι ζωγράφοι εικόνων, στα εργαστήρια της Κρήτης του 15ου και 16ου αιώνα ήταν φημισμένοι για την ικανότητά τους να φιλοτεχνούν εικόνες όχι μόνο σύμφωνα με το βυζαντινό ύφος αλλά και σύμφωνα με δυτικά πρότυπα. Αν και ο διάλογος της βυζαντινής με τη δυτική τέχνη είχε μακρά ιστορία ήδη από την παλαιολόγεια περίοδο, οι ιδιαίτερες ιστορικές συνθήκες που επικρατούσαν στη βενετοκρατούμενη Κρήτη έπαιξαν αναμφίβολα αποφασιστικό ρόλο στη βαθύτερη εξοικείωση των Κρητικών καλλιτεχνών με την εικονογραφία και το ύφος της Δυτικής τέχνης, ιδιαίτερα μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Τούρκους το 1453». Η έκθεση Οι καταβολές του El Greco: η ζωγραφική εικόνων στη βενετοκρατούμενη Κρήτη φωτίζει αυτές τις συναρπαστικές καλλιτεχνικές εξελίξεις, μέσα από σπάνια έργα που διατρέχουν δύο αιώνες.
Τα σημαντικότερα έργα της έκθεσης
Πυρήνα της έκθεσης αποτελούν έντεκα εξαιρετικές εικόνες από την Συλλογή της Αγίας Αικατερίνης Σιναϊτών Ηρακλείου, του Επικοινωνιακού και Μορφωτικού Ιδρύματος της Ι. Αρχιεπισκοπής Κρήτης. Η εκκλησία της Αγίας Αικατερίνης στο Ηράκλειο, που ιδρύθηκε περίπου τον 10ο αιώνα ως μετόχι της ομώνυμης μονής στο Όρος Σινά, υποστήριζε μια μεγάλη και λόγια μοναστική κοινότητα μέχρι τον 16ο αιώνα και από το, 1967 φιλοξενεί μια ιδιαίτερα σημαντική συλλογή Ορθόδοξων εικόνων και εκκλησιαστικών αντικειμένων. Δέκα από τις εικόνες της Συλλογής της Αγίας Αικατερίνης Σιναϊτών έχουν ταξιδέψει μόνο μία φορά στο παρελθόν, το 1993, για τις ανάγκες μίας έκθεσης στην Αθήνα. Το ενδέκατο έργο, Ο Μυστικός Δείπνος του Μιχαήλ Δαμασκηνού, παρουσιάστηκε εκτός Κρήτης μόνο μία φορά, στην έκθεση El Greco: Ταυτότητα και Μεταμόρφωση του 1999, που παρουσιάστηκε στη Μαδρίτη, τη Ρώμη και την Αθήνα.
Τέσσερις εικόνες της έκθεσης προέρχονται από τη συλλογή του Μουσείου Hermitage, η Πιετά, η Ανάσταση και το Μη Μου Άπτου, η Παναγία Νικοποιός με τους αγίους Αθανάσιο, Σπυρίδωνα, Μαρίνα και Ρόκο και ο Άγιος Δημήτριος του Δονάτου Βιτζαμάνου. Από το 1930, όταν τα έργα αυτά εντάχθηκαν στη συλλογή του Ερμιτάζ, είναι η πρώτη φορά που ταξιδεύουν εκτός της Αγίας Πετρούπολης. Επίσης για πρώτη φορά ταξιδεύει και η Δέηση του Νικολάου Τζαφούρη, από το Βυζαντινό Μουσείο Αντιβουνιώτισσας στην Κέρκυρα.
Ένα ιδιαίτερα σημαντικό σημείο της έκθεσης που οργανώνει το Ωνάσειο Πολιτιστικό Κέντρο στη Νέα Υόρκη είναι η παρουσίαση, για πρώτη φορά, δύο φύλλων τριπτύχου της ιταλικής περιόδου του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου — της Bάπτισης του Χριστού που ανήκει στον Δήμο Ηρακλείου Κρήτης, και της Προσκύνησης των Ποιμένων που ανήκει στο Πανεπιστήμιο Queen’s στο Kingston του Οντάριο — τα οποία έχει προταθεί ότι αποτελούσαν αρχικά τμήματα του ίδιου έργου.
Δύο ακόμη σημαντικά έργα της έκθεσης είναι η γνωστή πρώιμη εικόνα του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου, Η Κοίμησις της Θεοτόκου, η οποία σπάνια ταξιδεύει μακριά από τον χώρο φύλαξής της, τον ομώνυμο ναό στην Ερμούπολη της Σύρου, καθώς και ένα όψιμο έργο του El Greco, από την περίοδο της διαμονής του στην Ισπανία, Η Στέψη της Θεοτόκου, το οποίο παρουσιάζεται για πρώτη φορά στην Νέα Υόρκη με την ευγενή παραχώρηση του Κοινωφελούς Ιδρύματος Αλέξανδρος Σ. Ωνάσης, μητρικού ιδρύματος του Ωνασείου Πολιτιστικού Κέντρου.
Πληροφορίες για την έκθεση
Δανειστές της έκθεσης από την Ελλάδα είναι, το Βυζαντινό Μουσείο Αντιβουνιώτισσας στην Κέρκυρα, το Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο, η Δημόσια Βιβλιοθήκη της Λευκάδας, ο Δήμος Ηρακλείου Κρήτης, η Εθνική Πινακοθήκη-Μουσείο Αλέξανδρου Σούτζου, ο Ιερός Ναός Κοιμήσεως της Θεοτόκου στην Ερμούπολη Σύρου, το Κοινωφελές Ίδρυμα Αλέξανδρος Σ. Ωνάσης στην Αθήνα, το Μοναστήρι της Αγίας Αικατερίνης στο Ηράκλειο Κρήτης, το Μουσείο Μπενάκη, το Μουσείο Παύλου και Αλεξάνδρας Κανελλοπούλου, και η Συλλογή Μαριάννας Λάτση. Ανάμεσα στους δανειστές σε Ευρώπη, Η.Π.Α. και Καναδά είναι το Ελληνικό Ινστιτούτο Βενετίας, το Μητροπολιτικό Μουσείο στη Νέα Υόρκη, το Μουσείο Hermitage της Αγίας Πετρούπολης και το Agnes Etherington Art Center του Πανεπιστημίου Queen's στο Kingston του Καναδά.
Η έκθεση διοργανώνεται σε συνεργασία με το Μουσείο Μπενάκη και την Ιερά Αρχιεπισκοπή Κρήτης και χρηματοδοτείται κατ’ αποκλειστικότητα από το Κοινωφελές Ίδρυμα Αλέξανδρος Σ. Ωνάσης (Η.Π.Α.).
Η έκθεση θα είναι ανοιχτή για το κοινό στο Ωνάσειο Πολιτιστικό Κέντρο, στον αριθμό 645 της Πέμπτης Λεωφόρου, από τις 10 π.μ. έως τις 6 μ.μ, Δευτέρα-Σάββατο. Η είσοδος είναι ελεύθερη.
Πολιτιστικό Ίδρυμα Ωνάση
Το Πολιτιστικό Ίδρυμα Ωνάση είναι το δημόσιο βήμα του θυγατρικού Κοινωφελούς Ιδρύματος Αλέξανδρος Σ. Ωνάσης (ΗΠΑ). Σήμερα, μετρώντας τον 10ο χρόνο λειτουργίας του, το Ίδρυμα Ωνάση στις Η.Π.Α. στοχεύει στη διάδοση του ελληνικού πολιτισμού στις Η.Π.Α., τον Καναδά και την Λατινική Αμερική. Το Κέντρο προσφέρει στο κοινό την μεγαλύτερη δυνατή πρόσβαση σε σημαντικές όψεις του ελληνικού πολιτισμού, μέσα από μια σειρά εκθέσεων, διαλέξεων, μουσικών εκδηλώσεων, φιλολογικών βραδιών και θεατρικών παραστάσεων.